ฅนภูไท
12-02-2007, 07:17 PM
การเลี้ยงต่อ
http://img80.imageshack.us/img80/6/11yg5.jpg
ต่อเป็นแมลงดุร้าย เลี้ยงง่าย หากเข้าใจธรรมชาติ
ตัวต่อเป็นแมลงที่ดุร้าย ความจำดี ดมกลิ่นได้ไกล มีพิษรุนแรง หากโดนต่อยมาก ๆ มีอันตรายถึงแก่ชีวิต แต่ถ้าหากเข้าใจธรรมชาติวิถีชีวิตของตัวต่อ ก็จะทำให้เลี้ยงง่าย อยู่ด้วยกันกับมนุษย์โดยไม่มีอันตราย จึงมีปราชญ์ชาวบ้านของกิ่งอำเภอวังยาง จังหวัดนครพนม อาศัยภูมิปัญญาชาวบ้านมาจัดการความรู้เลี้ยงต่อเป็นอ าชีพเสริม สร้างรายได้อย่างงดงาม
การเลี้ยงต่อภูมิปัญญาชาวบ้านเขาทำกันอย่างไร
1. การหาตัวต่อหรือแม่ต่อ
กลุ่มผู้เลี้ยงต่อชาวกิ่งอำเภอวังยาง จังหวัดนครพนม เริ่มเลี้ยงต่อในขั้นแรกโดยการหาตัวต่อหรือแม่ต่อในช ่วงเดือน เมษายน - พฤษภาคม ซึ่งเป็นช่วงการเริ่มต้นฤดูฝน แมลงต่าง ๆ ก็จะฟักออกจากไข่เริ่มวงจรชีวิตใหม่เช่นเดียวกับตั๊ก แตนซึ่งเป็นอาหารของตัวต่อ กลุ่มผู้เลี้ยงต่อจะออกหาตัวต่อบริเวณที่มีน้ำ มีดอกไม้ใบหญ้า มีตั๊กแตนตามไร่นาและสระน้ำในบริเวณใกล้เคียงหมู่บ้า น ซึ่งแม่ต่อจะออกมาหาตั๊กแตน ตัวหนอน ไปเป็นอาหารเลี้ยงลูก ในการหาตัวต่อกลุ่มผู้เลี้ยงต่อจะออกหานเป็นทีม ๆ ละ 3 - 5 คน
2. การล่อและการตามตัวต่อ
เมื่อเห็นตัวต่อออกมาหาอาหารบริเวณทุ่งนา ทุ่งหญ้า สระน้ำ ก็จะทำการล่อตัวต่อทันที วิธีการล่อก็จะใช้ตั๊กแตนเล็กเสียบไม้ยื่นให้ตัวต่อท ันที หากไม่มีตั๊กแตนอาจจะใช้ปลาแห้ง เศษเนื้อแทนก็ได้ เมื่อเจอเหยื่อตัวต่อก็จะคาบเหยื่อบินไปยังรังทันที เมื่อต่อบินไปก็จะเริ่มสังเกตทิศทางว่าบินไปทางใด บินสูงหรือบินต่ำ เมื่อวางจุดทีมงานในการสังเกต แล้วรอแม่ต่ออยู่ที่เดิม พร้อมทั้งจับเวลาว่าแม่ต่อจะกลับมาที่เดิมใช้เวลาเท่ าไหร่ หากแม่ต่อกลับมาภายใน 3 นาที แสดงว่ารังต่อจะอยู่ไม่ไกลเกิน 500 เมตร (เวลาบินของต่อประมาณ 150 - 200 เมตรต่อนาที)
http://img80.imageshack.us/img80/5325/33on0.jpg
เมื่อแม่ตัวกลับมารอบ 2 จะใช้เหยื่อล่อเหมือนเดิม จะใช้เชือกด้ายเล็ก ๆ เบา ๆ ผูกกระดาษสีติดไว้ ใช้เชือกยาวประมาณ 5 ซ.ม. ต่อจะคาบเหยื่อบินไปรังแล้วก็จะบอกทีมงานว่าต่อบินไป แล้ว ทีมงานที่วางเป็นระยะ 2 - 3 คน ก็จะสังเกตเห็นกระดาษสีและตัวต่อว่าบินไปลงตรงจุดใด จะล่อเหยื่ออยู่เช่นนี้ไม่เกิน 3 - 4 ครั้ง ก็จะเจอรังต่อทันที
3. วิธีการหารังต่อ
http://img84.imageshack.us/img84/8931/44ml7.jpg
เมื่อทราบจุดหมายบริเวณที่แม่ต่อบินลง ก็จะเริ่มค้นหารังต่อ ณ บริเวณนั้น เทคนิคการค้นหารังต่ออีกอย่างก็คือการสังเกตดู ถ้าหากแม่ต่อบินต่ำแสดงว่ารังต่อจะอยู่บริเวณต้นไม้ส ูง ถ้าหากแม่ต่อบินสูงแสดงว่ารังต่อจะอยู่ต่ำ ซึ่งเป็นทางหลอกทิศทางของศัตรู เดินวนหารังต่อไม่นานก็จะเจอรังต่อ เมื่อเจอรังต่อแล้วก็จะทำเครื่องหมายไว้ เช่น ผูกผ้าสีไว้ หรือทำเครื่องหมายไว้บริเวณต้นไม้ เมื่อคนอื่นมาเจอก็จะเข้าใจกันว่ามีคนเจอแล้ว
4. การนำรังต่อมาเลี้ยง
http://img84.imageshack.us/img84/5803/55ia6.jpg
พอตกเย็นถึงเวลากลางคืน แม่ต่อเข้ารังหมดแล้ว ก็เตรียมอุปกรณ์ เช่น สำลี เลื่อย มีดพร้า กรรไกรตัดแต่งกิ่ง ถุงพลาสติกพร้อมไฟฉาย หรือไฟแบตเตอรี่ แล้วเดินเข้าไปใกล้บริเวณรังต่อส่งหารูต่อว่าอยู่ด้า นใด เมื่อเจอแล้วใช้สำลีอุดรู ใช้ถุงพลาสติกครอบไว้ แล้วตัดไม้ นำรังต่อกลับมาเลี้ยงหรือผูกไว้บริเวณท้ายสวนหลังบ้า นหรือหัวไร่ปลายนา แล้วถึงสำลีที่อุดปากรูไว้ออก ต่อก็จะทำรังอยู่ที่นั่นต่อไป
เทคนิคหรือข้อควรระวัง
1) เวลาฝนตกจะไปเอารังต่อไม่ได้เพราะเวลาฝนตก แม่ต่อจะออกข้างนอกรัง และรังจะเปียกทำให้แม่ต่อกัดรังทะลุออกมาได้ขณะที่ใช ้ถุงพลาสติกคลุม
2) ขณะเข้าไปอุดรูรังต่อและขณะตัดกิ่งไม้อย่าให้กระเทือ นรังต่ออย่างรุนแรงเพราะจะทำให้รังแตก
3) ขนาดรังที่นำมาเลี้ยงควรมีขนาดเท่าลูกตะกร้อหรือลูกฟ ุตบอล หากรังเล็กกว่านี้อาจจะทำให้ต่อไปสร้างรังใหม่
4) การเลือกทำเลที่ไว้รังต่อจะต้องเหมาะสมไกลจากบริเวณเ ด็กเล่น ไกลจากที่คนจะรบกวน เพราะต่อจะโมโหง่าย ดุร้าย สามารถต่อยได้หลายครั้ง
บริเวณที่นำรังต่อมาเลี้ยงต้องไม่มีมดแดง มดดำ มดคัน ถ้ามีบทต้องใช้ผ้าเศษชุบน้ำมันมัดไว้บริเวณโคน เพื่อป้องกันมด หลังจากนั้น ต่อก็จะออกหาอาหารกินเองตามธรรมชาติ อาหารของต่อ ได้แก่ ปลา ตัวหนอน ตั๊กแตน แมงมุม เนื้อสัตว์อื่น ๆ ฯลฯ ระยะทางหรือรัศมีการออกหาอาหาร โดยเฉลี่ยประมาณ 5 กิโลเมตร ต่อจะเป็นแมลงที่หาอาหารธรรมชาติได้เก่งมาก จมูกไว บินเร็ว แบ่งหน้าที่กันชัดเจน เช่น แผนกหาอาหารและน้ำ แผนกสร้างรัง และรักษารัง แผนกเลี้ยงลูก
ลูกต่อจะมี 3 ประเภท ได้แก่
1. ตัวหนอน
2. ตัวนาง
3. ตัวแก่
พอนำมาเลี้ยงไว้ 4 - 5 เดือน รังต่อจะใหญ่ขึ้น มีลูกต่อเต็มรัง ก็จะเริ่มเก็บรังต่อขาย ใช้ระยะเวลาในการเลี้ยง 4 - 6 เดือน ส่วนใหญ่จะขายในช่วงเดือน สิงหาคม - ตุลาคม จะมีคนมารับซื้อเป็นรัง รังละ 400 - 600 บาท ตามขนาดของรัง หากขายเป็นลูกต่อ กิโลกรัมละ 300 - 400 บาท
http://img84.imageshack.us/img84/9218/77mm8.jpg
5. การเก็บรังต่อขาย (จูดต่อ)
เมื่อรังต่อได้ขนาดพอเหมาะเท่าลูกฟุตบอลขนาดใหญ่ขึ้น ไป ก็จะเริ่มเก็บรังต่อขาย หรือชาวบ้านเรียกว่า "จูดต่อ" โดยใช้ฟางมัดให้แน่น 2 มัด แล้วจุดบริเวณรูต่อ เผารังต่อให้แม่ต่อตายประมาณ 70% ก็ตัดรังออกมาจำหน่ายหรือนำมาประกอบอาหาร โดยเฉลี่ย 1 รัง จะได้น้ำหนักประมาณ 2 - 3 กิโลกรัม
http://img80.imageshack.us/img80/726/99to7.jpg
อาหารที่นิยมปรุงได้แก่ นึ่ง ก้อย แก้งส้ม ผักใสไข่ หมก คั่ว แกงอ่อม ฯลฯ
การจูดต่อ จะทำทั้งเวลากลางวันและกลางคืน หากมีการสั่งซื้อไว้ล่วงหน้าก็จะจูดเวลากลางคืน หากลูกค้าไปซื้อกลางวันก็จะจูดกลางวันฤดูแล้งต่อหายไ ปไหน
http://img80.imageshack.us/img80/9383/88of0.jpghttp://img80.imageshack.us/img80/5312/66my6.jpg
เมื่อถึงฤดูแล้งตัวต่อก็จะจำศีล แยกย้ายกันไปหาทำเลที่เหมาะสม มีอาหารสะสมไว้เพียงพอ เป็นสถานที่ปลอดภัย เช่น อาศัยอยู่ตามโพรงต้นไม้ บริเวณกอไผ่ ตามรูใต้ดิน พอถึงต้นฤดูฝนก็จะออกมาสร้างรังขยายเผ่าพันธุ์ หมุนเวียนตามวงจรชีวิตต่อไป
หากท่านใดสนใจอยากศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม หรืออยากเลี้ยงต่อเสริมรายได้ สามารถติดต่อได้ที่ นายขันตี วันนาพอก ประธานกลุ่มผู้เลี้ยงต่อ หมู่ 3 ตำบลดอนชาด กิ่งอำเภอวังยาง จังหวัดนครพนม หรือติดต่อคุณวิชาญ ซาตัน นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร 6ว สำนักงานเกษตรกิ่งอำเภอวังยาง กิ่งอำเภอวังยาง จังหวัดนครพนม ซึ่งเป็นผู้เลี้ยงต่อด้วยตนเองในพื้นที่หนึ่งตำบลหนึ ่งฟาร์ม โทรศัพท์ 08-6236-8903 , 0-4257-7037 ในปี 2549 นายสินสมุทร โนนมี เกษตรอำเภอกิ่งอำเภอวังยาง ได้จัดทำทะเบียนผู้เลี้ยงต่อทั้งอำเภอมี 15 กลุ่ม มีสมาชิกประมาณ 80 ครัวเรือน สนใจขอเชิญเลยครับทวี มาสขาว
นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร 7ว
จังหวัดนครพนม
http://img80.imageshack.us/img80/6/11yg5.jpg
ต่อเป็นแมลงดุร้าย เลี้ยงง่าย หากเข้าใจธรรมชาติ
ตัวต่อเป็นแมลงที่ดุร้าย ความจำดี ดมกลิ่นได้ไกล มีพิษรุนแรง หากโดนต่อยมาก ๆ มีอันตรายถึงแก่ชีวิต แต่ถ้าหากเข้าใจธรรมชาติวิถีชีวิตของตัวต่อ ก็จะทำให้เลี้ยงง่าย อยู่ด้วยกันกับมนุษย์โดยไม่มีอันตราย จึงมีปราชญ์ชาวบ้านของกิ่งอำเภอวังยาง จังหวัดนครพนม อาศัยภูมิปัญญาชาวบ้านมาจัดการความรู้เลี้ยงต่อเป็นอ าชีพเสริม สร้างรายได้อย่างงดงาม
การเลี้ยงต่อภูมิปัญญาชาวบ้านเขาทำกันอย่างไร
1. การหาตัวต่อหรือแม่ต่อ
กลุ่มผู้เลี้ยงต่อชาวกิ่งอำเภอวังยาง จังหวัดนครพนม เริ่มเลี้ยงต่อในขั้นแรกโดยการหาตัวต่อหรือแม่ต่อในช ่วงเดือน เมษายน - พฤษภาคม ซึ่งเป็นช่วงการเริ่มต้นฤดูฝน แมลงต่าง ๆ ก็จะฟักออกจากไข่เริ่มวงจรชีวิตใหม่เช่นเดียวกับตั๊ก แตนซึ่งเป็นอาหารของตัวต่อ กลุ่มผู้เลี้ยงต่อจะออกหาตัวต่อบริเวณที่มีน้ำ มีดอกไม้ใบหญ้า มีตั๊กแตนตามไร่นาและสระน้ำในบริเวณใกล้เคียงหมู่บ้า น ซึ่งแม่ต่อจะออกมาหาตั๊กแตน ตัวหนอน ไปเป็นอาหารเลี้ยงลูก ในการหาตัวต่อกลุ่มผู้เลี้ยงต่อจะออกหานเป็นทีม ๆ ละ 3 - 5 คน
2. การล่อและการตามตัวต่อ
เมื่อเห็นตัวต่อออกมาหาอาหารบริเวณทุ่งนา ทุ่งหญ้า สระน้ำ ก็จะทำการล่อตัวต่อทันที วิธีการล่อก็จะใช้ตั๊กแตนเล็กเสียบไม้ยื่นให้ตัวต่อท ันที หากไม่มีตั๊กแตนอาจจะใช้ปลาแห้ง เศษเนื้อแทนก็ได้ เมื่อเจอเหยื่อตัวต่อก็จะคาบเหยื่อบินไปยังรังทันที เมื่อต่อบินไปก็จะเริ่มสังเกตทิศทางว่าบินไปทางใด บินสูงหรือบินต่ำ เมื่อวางจุดทีมงานในการสังเกต แล้วรอแม่ต่ออยู่ที่เดิม พร้อมทั้งจับเวลาว่าแม่ต่อจะกลับมาที่เดิมใช้เวลาเท่ าไหร่ หากแม่ต่อกลับมาภายใน 3 นาที แสดงว่ารังต่อจะอยู่ไม่ไกลเกิน 500 เมตร (เวลาบินของต่อประมาณ 150 - 200 เมตรต่อนาที)
http://img80.imageshack.us/img80/5325/33on0.jpg
เมื่อแม่ตัวกลับมารอบ 2 จะใช้เหยื่อล่อเหมือนเดิม จะใช้เชือกด้ายเล็ก ๆ เบา ๆ ผูกกระดาษสีติดไว้ ใช้เชือกยาวประมาณ 5 ซ.ม. ต่อจะคาบเหยื่อบินไปรังแล้วก็จะบอกทีมงานว่าต่อบินไป แล้ว ทีมงานที่วางเป็นระยะ 2 - 3 คน ก็จะสังเกตเห็นกระดาษสีและตัวต่อว่าบินไปลงตรงจุดใด จะล่อเหยื่ออยู่เช่นนี้ไม่เกิน 3 - 4 ครั้ง ก็จะเจอรังต่อทันที
3. วิธีการหารังต่อ
http://img84.imageshack.us/img84/8931/44ml7.jpg
เมื่อทราบจุดหมายบริเวณที่แม่ต่อบินลง ก็จะเริ่มค้นหารังต่อ ณ บริเวณนั้น เทคนิคการค้นหารังต่ออีกอย่างก็คือการสังเกตดู ถ้าหากแม่ต่อบินต่ำแสดงว่ารังต่อจะอยู่บริเวณต้นไม้ส ูง ถ้าหากแม่ต่อบินสูงแสดงว่ารังต่อจะอยู่ต่ำ ซึ่งเป็นทางหลอกทิศทางของศัตรู เดินวนหารังต่อไม่นานก็จะเจอรังต่อ เมื่อเจอรังต่อแล้วก็จะทำเครื่องหมายไว้ เช่น ผูกผ้าสีไว้ หรือทำเครื่องหมายไว้บริเวณต้นไม้ เมื่อคนอื่นมาเจอก็จะเข้าใจกันว่ามีคนเจอแล้ว
4. การนำรังต่อมาเลี้ยง
http://img84.imageshack.us/img84/5803/55ia6.jpg
พอตกเย็นถึงเวลากลางคืน แม่ต่อเข้ารังหมดแล้ว ก็เตรียมอุปกรณ์ เช่น สำลี เลื่อย มีดพร้า กรรไกรตัดแต่งกิ่ง ถุงพลาสติกพร้อมไฟฉาย หรือไฟแบตเตอรี่ แล้วเดินเข้าไปใกล้บริเวณรังต่อส่งหารูต่อว่าอยู่ด้า นใด เมื่อเจอแล้วใช้สำลีอุดรู ใช้ถุงพลาสติกครอบไว้ แล้วตัดไม้ นำรังต่อกลับมาเลี้ยงหรือผูกไว้บริเวณท้ายสวนหลังบ้า นหรือหัวไร่ปลายนา แล้วถึงสำลีที่อุดปากรูไว้ออก ต่อก็จะทำรังอยู่ที่นั่นต่อไป
เทคนิคหรือข้อควรระวัง
1) เวลาฝนตกจะไปเอารังต่อไม่ได้เพราะเวลาฝนตก แม่ต่อจะออกข้างนอกรัง และรังจะเปียกทำให้แม่ต่อกัดรังทะลุออกมาได้ขณะที่ใช ้ถุงพลาสติกคลุม
2) ขณะเข้าไปอุดรูรังต่อและขณะตัดกิ่งไม้อย่าให้กระเทือ นรังต่ออย่างรุนแรงเพราะจะทำให้รังแตก
3) ขนาดรังที่นำมาเลี้ยงควรมีขนาดเท่าลูกตะกร้อหรือลูกฟ ุตบอล หากรังเล็กกว่านี้อาจจะทำให้ต่อไปสร้างรังใหม่
4) การเลือกทำเลที่ไว้รังต่อจะต้องเหมาะสมไกลจากบริเวณเ ด็กเล่น ไกลจากที่คนจะรบกวน เพราะต่อจะโมโหง่าย ดุร้าย สามารถต่อยได้หลายครั้ง
บริเวณที่นำรังต่อมาเลี้ยงต้องไม่มีมดแดง มดดำ มดคัน ถ้ามีบทต้องใช้ผ้าเศษชุบน้ำมันมัดไว้บริเวณโคน เพื่อป้องกันมด หลังจากนั้น ต่อก็จะออกหาอาหารกินเองตามธรรมชาติ อาหารของต่อ ได้แก่ ปลา ตัวหนอน ตั๊กแตน แมงมุม เนื้อสัตว์อื่น ๆ ฯลฯ ระยะทางหรือรัศมีการออกหาอาหาร โดยเฉลี่ยประมาณ 5 กิโลเมตร ต่อจะเป็นแมลงที่หาอาหารธรรมชาติได้เก่งมาก จมูกไว บินเร็ว แบ่งหน้าที่กันชัดเจน เช่น แผนกหาอาหารและน้ำ แผนกสร้างรัง และรักษารัง แผนกเลี้ยงลูก
ลูกต่อจะมี 3 ประเภท ได้แก่
1. ตัวหนอน
2. ตัวนาง
3. ตัวแก่
พอนำมาเลี้ยงไว้ 4 - 5 เดือน รังต่อจะใหญ่ขึ้น มีลูกต่อเต็มรัง ก็จะเริ่มเก็บรังต่อขาย ใช้ระยะเวลาในการเลี้ยง 4 - 6 เดือน ส่วนใหญ่จะขายในช่วงเดือน สิงหาคม - ตุลาคม จะมีคนมารับซื้อเป็นรัง รังละ 400 - 600 บาท ตามขนาดของรัง หากขายเป็นลูกต่อ กิโลกรัมละ 300 - 400 บาท
http://img84.imageshack.us/img84/9218/77mm8.jpg
5. การเก็บรังต่อขาย (จูดต่อ)
เมื่อรังต่อได้ขนาดพอเหมาะเท่าลูกฟุตบอลขนาดใหญ่ขึ้น ไป ก็จะเริ่มเก็บรังต่อขาย หรือชาวบ้านเรียกว่า "จูดต่อ" โดยใช้ฟางมัดให้แน่น 2 มัด แล้วจุดบริเวณรูต่อ เผารังต่อให้แม่ต่อตายประมาณ 70% ก็ตัดรังออกมาจำหน่ายหรือนำมาประกอบอาหาร โดยเฉลี่ย 1 รัง จะได้น้ำหนักประมาณ 2 - 3 กิโลกรัม
http://img80.imageshack.us/img80/726/99to7.jpg
อาหารที่นิยมปรุงได้แก่ นึ่ง ก้อย แก้งส้ม ผักใสไข่ หมก คั่ว แกงอ่อม ฯลฯ
การจูดต่อ จะทำทั้งเวลากลางวันและกลางคืน หากมีการสั่งซื้อไว้ล่วงหน้าก็จะจูดเวลากลางคืน หากลูกค้าไปซื้อกลางวันก็จะจูดกลางวันฤดูแล้งต่อหายไ ปไหน
http://img80.imageshack.us/img80/9383/88of0.jpghttp://img80.imageshack.us/img80/5312/66my6.jpg
เมื่อถึงฤดูแล้งตัวต่อก็จะจำศีล แยกย้ายกันไปหาทำเลที่เหมาะสม มีอาหารสะสมไว้เพียงพอ เป็นสถานที่ปลอดภัย เช่น อาศัยอยู่ตามโพรงต้นไม้ บริเวณกอไผ่ ตามรูใต้ดิน พอถึงต้นฤดูฝนก็จะออกมาสร้างรังขยายเผ่าพันธุ์ หมุนเวียนตามวงจรชีวิตต่อไป
หากท่านใดสนใจอยากศึกษาข้อมูลเพิ่มเติม หรืออยากเลี้ยงต่อเสริมรายได้ สามารถติดต่อได้ที่ นายขันตี วันนาพอก ประธานกลุ่มผู้เลี้ยงต่อ หมู่ 3 ตำบลดอนชาด กิ่งอำเภอวังยาง จังหวัดนครพนม หรือติดต่อคุณวิชาญ ซาตัน นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร 6ว สำนักงานเกษตรกิ่งอำเภอวังยาง กิ่งอำเภอวังยาง จังหวัดนครพนม ซึ่งเป็นผู้เลี้ยงต่อด้วยตนเองในพื้นที่หนึ่งตำบลหนึ ่งฟาร์ม โทรศัพท์ 08-6236-8903 , 0-4257-7037 ในปี 2549 นายสินสมุทร โนนมี เกษตรอำเภอกิ่งอำเภอวังยาง ได้จัดทำทะเบียนผู้เลี้ยงต่อทั้งอำเภอมี 15 กลุ่ม มีสมาชิกประมาณ 80 ครัวเรือน สนใจขอเชิญเลยครับทวี มาสขาว
นักวิชาการส่งเสริมการเกษตร 7ว
จังหวัดนครพนม